FDC 1955-1959 Dönemi

1956 Yılı İlk Gün Zarfları

12 Nisan 1956 – Türk Tarih Kurumu’nun Kuruluşunun 25’inci Yılı

İsfila nr.1865 – Pulko nr.1728 – Michel nr.1476 – Scott nr.1205 – Pulhan nr.1654

İsfila FDC nr.30

Pul, Türk Tarih Kurumunun 25’inci yılı hatırasına, ilk gün damgası ise o yıl 5’incisi düzenlenen Türk Tarih Kongresi hatırasına hazırlanmıştır.  İlk gün damgası üzerinde “Türk Tarih Kongresi” ibaresi yer almaktadır. İlk gün şehri ise kongrenin yapıldığı Ankara’dır. Söz konusu damga Pulhan 1973’de belirtildiği üzere “V. Türk Tarih Kongresi” münasebetiyle 12-17 Nisan 1956 tarihleri arasında Ankara Üniversitesi binasında faaliyette bulunan PTT gişesinde kullanılmıştır.” PTT şimdi olduğu gibi başlangıç dönemlerinde de bazı toplantı ve olayları pul ile anarken ayrıca toplantı sırasında açtığı geçici postahanelerde posta hizmeti vermiş ve o merkezler için özel damgalar hazırlamıştır. 1956 Tarih kongresi için hazırlanan damga da bunun örneklerinden biridir. Bu bakımdan söz konusu damganın özel damga kategorisinde değerlendirilmesi gerektiği kanaatindeyiz. Pulhan (1973:410)’da özel damga olarak tanımlanmamakla birlikte, damganın Kongre münasebetiyle hazırlandığı belirtilmektedir. Ancak şu çok açık ki, eğer bu pula ilişkin ilk gün damgası yapılmış olsa idi, damganın üzerinde “V. Türk Tarih Kongresi” değil “Türk Tarih Kurumu’nun Kuruluşunun 25’inci Yılı” ibaresi yer alması gerekirdi. Ancak mezkûr damga, pulun ilk gün damgası olarak anılmıştır. Bizce bu pulun gerçek ilk gün damgası yukarıdaki galeride yer alan 3’üncü zarf üzerindeki (FDC-P olarak) normal posta damgasıdır.

Yukarıdaki ilk zarf Kamer’e ikinci zarf ise Memduh Altunay’a ait olup zarflarda kullanılan ilk gün damgası yukarıdaki bahiste izah edilen Posta İdaresinin kongreye mahsus hazırlamış olduğu damgadır. Üçüncü zarfta ise normal posta damgası kullanılmış ve Bursa’da damgalatılıp Chicago/ABD’ye gönderilmiştir. Zarfın arka yüzündeki damgalar güzergâhı göstermektedir. 12.4.1956’da Bursa’dan yola çıkan zarf arka yüze vurulan 12.4.1956 tarihli damga ile önce İstanbul’a, 4.5.1956 tarihinde Chicago Illinois dağıtım merkezine, ardından da Lakewiev varış damgası ile teslimat adresine ulaşmıştır. Zarfın üzerindeki pulun 40 kuruş olan değeri Türkiye-ABD posta tarifesine yetmediği için ilâve pula ihtiyaç duyulmuş ve 30 kuruş değerinde bir pul daha zarfa yapıştırılmıştır. Ancak bu pul daha evvel tedavüle çıkan bir pul olduğu ve ilk gün zarfının görselliğini bozmaması amacıyla zarfın arka yüzüne yapıştırılmıştır. Bu pulun üzerine tıpkı ön yüzde olduğu gibi 12.4.1956 tarihli Bursa çıkış damgası uygulanmıştır.

Tirajı 1.000.000 adet olan pulun 14.828 adedi bu damga ile iptal edilmiştir (Pulhan, 1973:410). Kamer zarfının tirajı ise 300 adettir (Kamer, 1969:48).


13 Mayıs 1956 – Anneler Günü (FDC-P)

İsfila nr.1866-1867 – Pulko nr.1729-1730 – Michel nr.1477-1478 – Scott nr.1206-1207 – Pulhan nr.1655-1656

İsfila FDC-P

Atatürk’ün validesi Zübeyde Hanım’ın işlendiği “Anneler Günü” temalı seriye ilk gün damgası hazırlanmadığı için bu pullarımızın ilk gün zarfları normal posta damgası ile yapılmıştır. FDC-P olarak adlandırılan bu tip ilk gün zarfları için farklı şehir ve bölge damgalarına ilişkin örnekler yukarıda yer almaktadır.

14 Ocak 1923 günü 66 yaşında vefat eden Zübeyde Hanım, İzmir’in Karşıyaka ilçesinde 1940 yılında yaptırılan anıt mezarda yatmaktadır. Bu yüzden Kamer zarflarında ilk gün damgası olarak İzmir, Karşıyaka damgası tercih edilmiştir. Kamer zarfının tirajı 200 adettir (Kamer, 1969:49). İstanbul Filatelist Kulübü tarafından hazırlanan zarfta kullanılan damga İstanbul, Beyoğlu’dur. Koleksiyonumuzda yer alan üçüncü ilk gün damgası, çift zarf üzerine İzmir, Bornova damgası ile dörtlü blok şeklinde hazırlanmıştır.


15 Mayıs 1956 – İran Hükümdarlarının Türkiye’yi Ziyaretleri

İsfila nr.1868-1869 – Pulko nr.1731-1732 – Michel nr.1479-1480 – Scott nr.1208-1209 – Pulhan nr.1657-1658

İsfila FDC nr.31 (Ankara) – nr.32 (İstanbul) – nr.33 (Bursa) – nr.34 (İzmir)

İran Şehinşahı Muhammed Rıza Şah Pehlevi ve İmparatoriçesi’nin Türkiye ziyareti anısına çıkartılan seri için 4 farklı ilk gün damgası hazırlanmıştır. İran Hükümdarlarının davetli bulunduğu Ankara, İstanbul, Bursa ve İzmir için üzerinde Şehinşah ve İmparatoriçenin portreleri bulunan hususi zarf ve damgaları kullanılmıştır. Damgalar Ankara için 15.5.1956, İstanbul için 21.5.1956, Bursa için 25.5.1956, İzmir için 26.5.1956’dır. Pulhan 1973’te ilk gün tarihli özel posta damgası ile kaç serinin iptal edildiği bilgisi yer almaktadır. Ankara damgası ile 6.220 seri, İstanbul damgası ile 11.601 seri, Bursa damgası ile 2.596 seri, İzmir damgası ile 6.226 seri toplamda ise 26.643 seri iptal edilmiştir. Serinin tirajının 50.000 adet olduğu düşünülürse bu yeterince yüksek bir rakamdır. Ancak iptal edilen seri sayısı toplam ilk gün zarfı tirajını vermemektedir. Çünkü bu seriye ait dörtlü blok olarak hazırlanmış ilk gün zarfları da bulunmaktadır.


31 Temmuz 1956 – PTT Sağlık Teşkilâtı (FDC-P)

İsfila nr.1887 – Pulko nr.1750 – Michel nr.1481 – Scott nr.1210 – Pulhan nr.1676

İsfila FDC-P

PTT pula özel ilk gün damgası yapmamıştır. İlk gün zarfları FDC-P olarak hazırlanmıştır. Pul üzerindeki bina İstanbul Erenköy’deki senatoryum olduğundan Kamer Arıkan ilk gün damgası olarak Erenköy Postane damgasını kullanmıştır. Kamer zarfının tirajı 200 adettir (Kamer, 1969:53).


20 Ağustos 1956 – XXV. İzmir Enternasyonal Fuarı

İsfila nr.1888-1889 – Pulko nr.1751-1752 – Michel nr.1482-1483 – Scott nr.xx-C28-1211 – Pulhan nr.1677-1678

İsfila FDC nr.35

25’inci İzmir Enternasyonel Fuarı münasebetiyle hazırlanan özel gün damgası, fuarın açık kaldığı 20 Ağustos – 20 Eylül 1956 tarihleri arasında hususî PTT merkezinde ve Kalkınan Türkiye Pavyonundaki posta gişesinde kullanılmıştır (Filatelist Pul Mecmuası, 1956:740). Kamer zarfının tirajı 200 adettir (Kamer, 1969:54). Diğerleri ise bilinmemektedir. Toplam tirajı 500.000 adet olan serinin 11.786 adedi ilk gün damgası ile iptal edilmiştir (Pulhan, 1973:416).


20 Ağustos 1956 – XXV. İzmir Enternasyonal Fuarı – Kalkınan Türkiye

İsfila nr.1890-1891 – Pulko nr.1753-1754 – Michel nr.1484-1485 – Scott nr.1212 – Pulhan nr.1679

İsfila FDC nr.36

İzmir Fuarı sebebiyle çıkarılan blok pulun tirajı 150.000 adet olup 12.765 adedi ilk gün damgası ile iptal edilmiştir (Pulhan, 1973:417). İlk gün zarfı üzerinde kullanılan Kalkınan Türkiye özel damgası, o sene İzmir Fuarında ilk defa açılmış olan Kalkınan Türkiye Pavyonu için hazırlanmıştır. Bir önceki bahiste geçen İzmir Enternasyonal Fuarı damgasında olduğu gibi, fuar süresince Fuar PTT Merkezinde ve Kalkınan Türkiye Pavyonundaki posta gişesinde kullanılmıştır (Filatelist Pul Mecmuası, 1956:740).


10 Eylül 1956 – XXV. Milletlerarası Antialkolizm Kongresi

İsfila nr.1892-1893 – Pulko nr.1755-1756 – Michel nr.1486 – Scott nr.1213-1213a – Pulhan nr.1680-1681

İsfila FDC nr.37

Zarf üzerinde yer alan damga, 25’incisi düzenlenen Milletlerarası Antialkolizm Kongresinin devam ettiği 10 Eylül – 15 Eylül 1956 tarihleri arasında, kongrenin toplandığı İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi PTT merkezinde kullanılmıştır. Damga lastikten yapılmış olup, PTT tarafından yeşil mürekkep tatbik edilmiştir (Filatelist Pul Mecmuası, 1956:741).

Tirajı 200.000 adet olan serinin 40.074 adedi ilk gün damgası ile iptal edilmiştir (Pulhan, 1973:418). İlk sırada yer alan Kamer zarfının tirajı 300 adettir (Kamer, 1969:55). İkinci sırada yer alan zarf Yeşilay tarafından basılmıştır. Zarf üzerinde “Bu zarf Yeşilay Kurumuna teberru için bastırılmıştır” ibaresi yer almaktadır. Üçüncü zarf İstanbul Filatelist Kulübü’ne aittir. Kamer ve İstanbul Filatelist Kulübü ilk gün zarflarında seri eksik yapıştırılmıştır. Tam seri biri düz ikisi yan yana tetbeş olmak üzere üç puldan müteşekkildir (İsfila, 2016:223; Pulhan, 1973:418). Bu bakımdan zarf üzerindeki en doğru uygulama Yeşilay’ın hazırlamış olduğudur. Damganın yeşil renkli olması da nadir karşımıza çıkan bir uygulamadır.


1 Kasım 1956 – Kayseri Şifahiyesinin Kuruluşunun 750’nci Yılı

İsfila nr.1894 – Pulko nr.1757 – Michel nr.1487 – Scott nr.1214 – Pulhan nr.1682

İsfila FDC nr.38

İlk gün damgası ilk gün şehri olan Kayseri’de uygulanmıştır. Pulun tedavüle çıktığı 1.11.1956 günü tirajı 500.000 adet olan pulun 22.887 adedi ilk gün damgası ile iptal edilmiştir (Pulhan, 1973:419).


2 Aralık 1956 – Sarıyar Barajının Açılışı

İsfila nr.1895-1896 – Pulko nr.1758-1759 – Michel nr.1488-1489 – Scott nr.1215-1216 – Pulhan nr.1683-1684

İsfila FDC nr.39 – nr.40 (Ankara)

Sarıyar Barajı serisi için iki farklı ilk gün damgası kullanılmıştır. Damgaların ilki, üzerinde Ankara ibaresi olan ve ilk gün şehri olarak Ankara’ya mahsus kullanılan damgadır. İkincisi ise Sarıyar Barajında açılan posta gişesinde kullanılan damgadır. Bu bakımdan pulların ilk gün zarfı takım olarak 2 zarftan meydana gelmektedir. Yukarıda her iki damgaya ilişkin örnekler yer almaktadır. Koleksiyonumuzda Kamer zarfının sadece Sarıyar Barajı postane gişe damgalısı yer almaktadır. Ancak Kamer kataloğunda (1969:56) belirtildiği üzere ilk gün zarfı 4 pul ve 2 zarf olarak (biri Ankara, diğeri Sarıyar damgası) takım hâlinde 300 adet hazırlanmıştır. Yukarıda yer alan diğer üç zarf Ankara damgalıdır.

Sarıyar Barajı Postanesi hâlen faaldir. Ancak işlem yetersizliğinden dolayı, artık haftanın sadece Salı ve Perşembe günleri hizmet vermektedir.

Tirajı 300.000 adet olan serinin, 28.742 adedi PTT Sarıyar gişesinde Sarıyar damgası ile, 29.156 adedi ise Ankara damgası ile iptal edilmiştir (Pulhan, 1973:420).


8 Aralık 1956 – Melbourne Olimpiyat Oyunları (FDC-P)

İsfila nr.1897-1898 – Pulko nr.1760-1761 – Michel nr.1490-1491 – Scott nr.1217-1218 – Pulhan nr.1685-1686

İsfila FDC-P

Bu seriye mahsus ilk gün damgası hazırlanmadığı için ilk gün zarfları normal posta damgası ile yapılmıştır. İstanbul Filatelist Kulübü “İstanbul, Beyoğlu” damgası kullanmıştır.


26 Aralık 1956 – Şair Mehmet Akif Ersoy’un Ölümünün 20’nci Yılı

İsfila nr.1899-1901 – Pulko nr.1762-1764 – Michel nr.1509-1511 – Scott nr.1219-1221 – Pulhan nr.1687-1689

İsfila FDC nr.41

Basılan serinin çok cüz’î bir miktarı ilk gün damgası ile iptal edilmiştir. Tirajı 1.000.000 olan serinin sadece 30.600 adedi (Pulhan, 1973:422) damgalanmıştır. Kamer zarfının tirajı 500 adettir (Kamer 1969:57).


31 Aralık 1956 – Truva Turistik

İsfila nr.1902-1904 – Pulko nr.1765-1767 – Michel nr.1542-1514 – Scott nr.1222-1224 – Pulhan nr.1690-1692

İsfila FDC nr.42

Truva harabelerinin turistik propagandası amacıyla Viyana’daki Avusturya Devlet Matbaasına bastırılan pullara ilişkin özel bir ilk gün damgası hazırlanmış ve bu damga pulların tedavüle girdiği 31.12.1956 günü Çanakkale PTT merkezinde kullanılmıştır. Bu damga ile sadece Truva turistik pulları iptal edilmiştir. Özel ilk gün damgası 31.12.1956 günü sabah saat 8’den akşam saat 19’a kadar tatbik edilmiş, iptal işlemi bittikten sonra damga imhâ edilmiştir. Damga yalnız siyah renkte mürekkep ile uygulanmıştır [1] (Filatelist Pul Mecmuası, 1956:784).

160.000 adet tirajlı emisyonun 29.485 serisi ilk gün damgası ile iptal edilmiştir (Pulhan, 1956:423). Yukarıda ilk sırada yer alan Kamer zarfının tirajı 500 adettir (Kamer, 1969:58). İzmir Filatelist Kulübü kendi geleneksel antetli zarfını kullanmıştır. Diğer zarflarda ise “Truva Atı” kompoze edilmiştir.

31 Aralık 1956 - Truva Turistik

Koleksiyonumuzda yer alan dört farklı ilk gün zarfının yanı sıra ilginç olduğunu düşündüğümüz bir diğer zarfı daha burada sergilemeyi uygun gördük. Yandaki zarf “Balıkesir Emniyet Müdürü, Hususî” kaşesi ile tertip edilmiştir. Bu ve benzeri şekillerde, ilk gün zarflarının çeşitliliği, incelediğimiz yıllarda filateliye olan ilgiyi göstermektedir.

 

________________________________

Dipnotlar

[1] T.C. PTT İşletme Umum Müdürlüğü Posta Dairesi Reisliği Pul Servisi, No: P.13385, Ankara, 17.12.1956 tarihli yazısı.

KAYNAKLAR

ARIKAN, Kamer, İlk Gün Zarfları F.D.C. Kataloğu 1968-1969, Hüsnütabiat Matbaası, İstanbul:1969.

Filatelist Pul Mecmuası, Sayı 25, Eylül 1956.

Filatelist Pul Mecmuası, Sayı 27, Kasım-Aralık 1956.